عزت الله مولايى نيا همدانى
253
نسخ در قرآن ( فارسى )
و خوش قلم ، كتابى را سامان داده و تحت عنوان « تاريخ تشريع اسلامى » به چاپ رسانيده است و طى آن پديدهء نسخ را به ديدهء انكار نگريسته و دلايل مثبتين را توجيه و تأويل مىنمايد . 11 - شيخ محمد غزالى از نويسندگان معاصر مصرى است و در ميدانهاى گوناگونى حضور فعال داشته و در عرصههاى مختلف دانشهاى قرآن و اسلام ، كتابهاى مفيدى نيز سامان داده از جمله : « فقه السيره و الاستعمار احقاد و اطماع ، و نظرات فى القرآن » است و در همين كتاب اخير يك فصل جداگانهاى را جهت بحث و بررسى مسائل مربوط به نسخ سامان داده و در آن دلالت آيات سهگانه را بر نسخ مورد نقد و بررسى قرار داده و انكار نموده است . وى گر چه از نظر عقل ، منكر وقوع نسخ در شريعت واحده نيست ، اما از ديدگاه نقل و شرع وقوع آن را مورد ترديد جدّى قرار « 1 » مىدهد « 2 » . نويسنده زبر دست و پرآوازهء مصرى در انكار نسخ از روش پرسش و پاسخ استفاده كرده و يك حالت حق به جانبى به خود مىگيرد و با عنوان نمودن پرسشهايى چون : آيا در قرآن كريم آياتى هست كه احكامشان تعطيل گشته و تنها جهت بيان تاريخ فرويش وحى و تدريج در تكليف و مراحل تشريع شريعت ، در آن ثبت شده و به عنوان آثار باستانى در قرآن نگهدارى شده و ما براى به دست آوردن اجر و پاداش ، تلاوتشان مىنماييم و با چشم عتيقههاى موزهها بدانها مىنگريم ؟ آنگاه پاسخ مىدهد : نخير ، ما مايل نيستيم كه اين انديشه را پذيرفته و از چنين
--> ( 1 ) ر . ك : محمد ، غزالى ، نظرات فى القرآن الكريم ، چاپ اول ، مصر موسسهء خانچى ، مطبعة سنت محمدى ( ص ) سال 1377 - 1958 ، ص 229 - 269 . ( 2 ) در كتب تراجم نتوانستيم بر شرح حالى از اين نويسندهء نقاد و بلندنظر و غيور و آگاه ، پر تلاش ، شجاع و انقلابى به دست بياوريم ، جز اينكه از خطبه و ديباچه كتاب « نظرات فى القرآن » و همچنين مطاوى فصلهاى پربار كتاب محظوظ گشتيم ، وى مسلمانى آگاه ، دردمند ، پرتلاش ، شجاع ، انقلابى ، روشن و آگاه به مسائل جهانى و اجتماعى اسلام و معتقد به رسالت قلم است ، از اين رو موضوعات بزرگى از جمله مباحث قرآنى را مورد بحث قرار داده و ازانزواى قرآن كريم بسيار رنج مىبرد و فرياد برمىآورد كه اى مسلمانان عالم . قرآن و اسلام و صاحب شريعت در مخاطرهء جدى است با اتحاد كلمه آنها را نجات دهيد . وى از ص 229 تا 265 كتاب نظرات ، راجع به نسخ ، بحث مىنمايد .